Ý chính
- Người làm nghề không thiếu tin tức, họ thiếu góc nhìn: bức tranh lớn, con người đứng sau và cách mọi thứ vận hành.
- Toàn Trung Cận dùng AI để đọc và soạn bài, nhưng không bài nào được đăng nếu chưa có người đối chiếu nguồn và ký tên.
- Tạp chí mở cho người làm nghề tự viết, và mong nhận góp ý, nguồn tin, cùng sự chung sức của doanh nghiệp.
Làm đạo diễn đủ lâu, tôi có một thói quen khó bỏ: nhìn cái gì cũng nghĩ tới cỡ cảnh.
Một câu chuyện chỉ quay toàn cảnh thì người xem biết chuyện xảy ra ở đâu, nhưng không thấy ai trong đó. Chỉ quay cận cảnh thì thấy rõ từng giọt mồ hôi, nhưng không hiểu người ta đang đứng giữa cái gì. Phim hay là phim biết lúc nào lùi máy ra, lúc nào đẩy máy vào.
Tin tức về nghề của chúng ta, tôi thấy, đang thiếu đúng điều đó.
Chúng ta đang đọc rất nhiều, và hiểu rất ít
Mỗi sáng tôi mở điện thoại là có vài chục cái tin về marketing, quảng cáo, AI, phim ảnh. Nền tảng này đổi thuật toán. Hãng kia ra công cụ mới. Một chiến dịch ở đâu đó vừa thắng giải.
Đọc xong, tôi hay tự hỏi một câu hơi phũ: rồi sao?
Tin thì nhiều, nhưng phần lớn dừng ở mức "có chuyện này vừa xảy ra". Ít ai nói tiếp chuyện đó nằm ở đâu trong bức tranh lớn của ngành, ai là người đứng sau, và nó thật sự vận hành thế nào. Mà người làm nghề thì cần đúng ba thứ đó để ra quyết định.
Nghe thì có vẻ là thiếu thông tin. Thực ra không phải. Cái chúng ta thiếu là góc nhìn.
[Anh Dũng: chỗ này nên thêm một câu chuyện thật của anh, ví dụ một lần anh hoặc đội ColorMedia ra quyết định sai vì chỉ đọc tin ở một cỡ cảnh. Em không viết thay phần này vì đó phải là chuyện có thật.]
Vì sao là Toàn, Trung, Cận
Tên tạp chí lấy từ ba cỡ cảnh mà người làm phim nào cũng thuộc.
Toàn là lùi máy ra xa. Ngành đang đi về đâu, tiền đang chảy chỗ nào, cái gì sắp tới. Nó trả lời câu hỏi: điều gì đang diễn ra?
Trung là khuôn hình vừa đủ để thấy con người. Ai đang làm ra thay đổi, họ nghĩ gì, họ đã làm thế nào. Nó trả lời câu hỏi: ai đang tạo ra thay đổi?
Cận là đẩy máy vào thật sát. Kỹ thuật, quy trình, công cụ, hậu trường. Nó trả lời câu hỏi: nó vận hành như thế nào?
Một tin tốt, theo tôi, phải đọc được ở cả ba cỡ cảnh. Thiếu một cái là người đọc phải tự đoán phần còn lại. Mà đoán trong nghề này thì thường tốn tiền.
Tôi dùng AI để làm tạp chí này, và tôi nói thẳng điều đó
Toàn Trung Cận có AI đọc tin từ các tờ báo chuyên ngành trên thế giới mỗi ngày, chọn tin đáng viết và soạn bản nháp tiếng Việt.
Tôi biết nhiều người nghe tới đây sẽ nhíu mày. Tôi cũng từng nhíu mày như vậy.
Nhưng cái nguy hiểm không nằm ở việc dùng AI. Nó nằm ở việc dùng AI rồi giấu, hoặc dùng AI rồi không ai chịu trách nhiệm.
Nên ở đây có mấy nguyên tắc không thương lượng. AI không tự đăng bài: bài nào cũng phải có một người đọc, đối chiếu với nguồn và ký tên mới được lên trang. Bài nào cũng ghi rõ nguồn gốc ở cuối. Bài nào có AI tham gia đều nói rõ là có. Số liệu, tên người, trích dẫn nào không có trong nguồn thì không được viết.
AI giúp chúng tôi đọc nhanh hơn. Còn quyết định cái gì đáng tin, cái gì đáng đăng, vẫn là việc của con người.
Một tạp chí được làm cho người bận
Người làm nghề không thiếu thứ để đọc. Họ thiếu thời gian. Nên tôi muốn tạp chí này tôn trọng thời gian của người đọc theo cách cụ thể, không phải bằng lời hứa.
Mỗi bài có một sơ đồ ngay đầu trang, nhìn một lượt là biết bài nói gì. Thấy câu nào hay, con số nào đáng nhớ, bôi đen là lưu lại được để dùng cho buổi họp tuần sau. Đang lái xe thì bấm nghe.
Mấy thứ đó không có gì to tát. Chúng chỉ xuất phát từ một câu hỏi: nếu tôi là người đọc, tôi cần gì?
Tôi không làm được việc này một mình
Nói thật, đây là phần tôi muốn viết nhất.
Một tạp chí về nghề mà chỉ có tin dịch từ nước ngoài thì mới là một nửa. Nửa còn lại nằm ở những người đang làm nghề ngay tại đây. Người vừa thua một buổi pitch và biết vì sao. Người vừa quay xong một dự án với ngân sách bằng một phần mười dự tính. Người đang loay hoay đưa AI vào quy trình của một đội mười người.
Những chuyện đó không tờ báo nước ngoài nào viết hộ được.
Vì vậy Toàn Trung Cận mở cho người làm nghề tự viết. Bạn viết về việc bạn đã làm, biên tập viên đọc, góp ý, rồi đăng dưới tên bạn. Chúng tôi không sửa quan điểm của bạn.
Còn nếu bạn chưa muốn viết, vẫn có những cách khác để cùng làm với chúng tôi. Thấy một bài sai, hãy nói. Biết một nguồn tin hay mà chúng tôi chưa đọc, hãy chỉ. Thấy tạp chí thiếu một góc nhìn quan trọng của ngành, hãy bảo thẳng. Tôi quen nghe góp ý trên trường quay rồi, ở đó không ai nói vòng.
Và nếu bạn là doanh nghiệp, là thương hiệu, là người thấy việc này đáng làm và muốn góp sức để nó đi đường dài, tôi rất mong được ngồi nói chuyện. Tạp chí có quy định rõ ràng: nhà tài trợ không quyết định nội dung. Tôi nghĩ đó cũng là lý do để một nhà tài trợ nghiêm túc muốn có mặt.
Lùi ra, rồi tiến lại gần
Tôi không biết tạp chí này sẽ đi được bao xa. Tôi chỉ biết ngành của chúng ta xứng đáng có một nơi nói về nghề cho tử tế: đủ nhanh để không lỡ chuyện, đủ kỹ để không nói sai, và đủ gần để người làm nghề thấy mình trong đó.
Trên trường quay, trước mỗi cảnh, tôi hay hỏi quay phim một câu: mình đang đứng ở đâu để nhìn chuyện này?
Tôi nghĩ đó cũng là câu hỏi đáng mang theo mỗi lần đọc một cái tin.
Hoàng Dũng CEO ColorMedia, Đạo diễn, người sáng lập Toàn Trung Cận
